Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật
Chương trình tìm hiểu Phật pháp Tuệ Đăng, phát thanh mỗi tuần một lần, với mục tiêu quảng bá những lời dạy cốt tủy của đức Phật, xin trân trọng kính chào toàn thể quý thính giả.
Thưa quý thính giả,
Vào một buổi bình minh khi sao Mai xuất hiện trên bầu trời, thái tử Tất Đạt Đa bừng tỉnh cơn mê vọng từ vô lượng kiếp, Giác Ngộ triệt để, trở thành một vị Phật. Ngay khi đó, Ngài thấu suốt mọi sự việc, bèn than rằng: “Lạ thay! Tất cả chúng sanh đều có trí huệ đức tướng Như Lai, chỉ vì vọng tưởng chấp trước mà chẳng thể chứng đắc”!
Do thấu triệt sự thực đó, đức Phật khởi tâm từ bi, dùng tất cả thời giờ còn lại trên thế gian gấn năm chục năm, để dạy chúng sinh tu hành tới giác ngộ giải thoát, thành Phật như Ngài.
Tuy thời gian giáo hóa chúng sinh dài gần nửa thế kỷ, tựu trung, cốt tủy tất cả những lời dạy đó được đức Phật tóm tắt bằng tuyên ngôn:
– “Này chư Tỳ kheo, bây giờ cũng như trước đây, Như Lai chỉ dạy về “Khổ” và về “Con Đường Diệt Khổ”.
Có người cho rằng đức Phật nói đời là bể khổ, nghĩa là không có niềm vui nào ở thế gian, nên phải tu hành để sau khi chết sẽ được vào Niết Bàn mới hết khổ.
Nói như thế là đã hiểu lầm rất lớn lời dạy của Đức Phật.
Đức Phật cũng nói đến hạnh phúc, nhưng ngài dạy rằng vì tất cả mọi sự trên thế gian đều không vĩnh viễn, đều vô thường, vì thế, hạnh phúc trên thế gian dĩ nhiên là có, nhưng vì không vĩnh viễn, nên khi nó chấm dứt thì khổ.
Nơi kinh Hạnh Phúc, trong khi các vị Trời và người suy tư và mong mỏi được hạnh phúc, mới bạch lên đức Phật, xin giải nghĩa thế nào là chân hạnh phúc?
Đức Phật dạy đại ý như sau:
– “ Muốn có hạnh phúc chân thật thì phải:
* Biết kính trọng và gần gũi các bậc hiền đức, đáng kính và tránh những kẻ si mê.
* Nên ở khu dân cư hiền hòa, giữ gìn sự ngay thẳng và các giới luật.
*Trong giao tiếp với tha nhân cần phải hòa ái.
* Phải phụng dưỡng cha mẹ và thương yêu gia đình vợ chồng con cái, không gây nên những chuyện vương vấn phiền hà.
* Đối với thân nhân chòm xóm cần phải khiêm cung, cảm thông và giúp đỡ lẫn nhau, mang ơn ai thì nên nhớ.
* Tránh xa rượu chè và các tệ nạn, nên sống theo đạo đức.
* Thường viếng thăm các bậc tu hành đạo cao đức trọng để thảo luận.
* Gìn giữ sự trong sạch thân và tâm, siêng năng tu tỉnh để thông suốt chân lý mới có được niềm vui thanh tao an tịnh.
* Trong giao tiếp với thế gian, gìn giữ để không bị sa ngã, buồn phiền.
Nếu giữ được thân tâm an bình thanh thản như vậy thì đó chính là chân hạnh phúc”.
Thưa quý thính giả,
Trong bộ luận Trung Quán, Luận Sư Long Thọ (Nagarjuna) đã viết rằng chư Phật nói pháp nương theo hai chân lý, là chân lý quy ước và chân lý tuyệt đối. Nếu người học Phật mà không phân biệt được hai chân lý này thì không thể tiến được tới đích là Niết Bàn.
Thật vậy, trong đời sống hằng ngày, chúng ta phải tuân theo chân lý quy ước, do đó, cũng có những hạnh phúc trong vòng quy ước.
Nhưng nếu tu hành thanh tịnh hóa tâm, Thực Chứng được Bản Thể Chân Tâm, thì chúng ta đạt được hạnh phúc Niết Bàn, hạnh phúc đó vượt lên trên những hạnh phúc nhỏ bé trong đời thường.
Để có thêm tài liệu về sự cần thiết tập giữ cho tâm tĩnh lặng, chúng tôi xin kính gửi tới quý vị bài pháp của đức Đạt Lai Lạt Ma, trích dịch từ cuốn The Art of Happiness, a Handbook of Living, nội dung gồm những cuộc đối thoại giữa đức Đạt Lai Lạt Ma và bác sĩ Howard Cutler về các vấn đề liên quan đến hạnh phúc của kiếp người.
Đề cập đến vấn đề làm thế nào để có hạnh phúc trong đời sống, ngài Đạt Lai Lạt Ma giải thích rằng:
– …”… Dù có thể đạt được đấy, nhưng hạnh phúc không phải là chuyện giản dị. Có nhiều mức độ của hạnh phúc. Lấy thí dụ như trong đạo Phật, người ta thường đề cập đến 4 yếu tố đem lại sự thỏa mãn, tạm gọi là hạnh phúc, gồm có giầu có, danh vang thế giới, sự thông tuệ và minh triết. Tổng hợp những điều này lại, là tiêu chuẩn của hạnh phúc mà một người có thể đạt được.
Hãy tạm gác qua một bên những điều cao xa về tâm linh như sự thanh tịnh toàn hảo, sự giác ngộ triệt để. Chúng ta hãy bàn về những niềm vui và hạnh phúc đời thường.
Trong đời sống hằng ngày, cũng có những yếu tố then chốt mà chúng ta thừa nhận là đã mang lại niềm vui và hạnh phúc. Thí dụ như khỏe mạnh, không bệnh tật, cũng là một trong những điều cần thiết phải có của một cuộc sống hạnh phúc. Hoặc sự phong phú về của cải vật chất, tiền bạc tích lũy, cũng được coi là những yếu tố tạo dựng hạnh phúc. Rồi thì tình bạn hoặc tình tri kỷ, tri âm. Chúng ta đều công nhận rằng muốn có một cuộc sống phong phú, mãn nguyện, chúng ta cần có một số bạn bè cảm thông với chúng ta và chúng ta có thể tin cậy được.
Bây giờ chúng ta thấy rằng tất cả những yếu tố kể trên là nguồn mang hạnh phúc lại cho chúng ta. Thế nhưng, để mỗi người có thể ứng dụng triệt để vào mục tiêu tận hưởng hạnh phúc của cuộc đời thì trạng thái tinh thần mới chính là yếu tố quyết định.
Nếu chúng ta đem những lợi điểm của chúng ta , thí dụ sức khỏe hoặc tiền bạc phong phú dùng vào những lãnh vực tích cực như giúp đỡ tha nhân thì đúng là chúng sẽ mang lại cho chúng ta cuộc sống hạnh phúc. Và chắc chắn là chúng ta cũng sẽ tận hưởng được hương vị của cuộc sống vật chất đầy đủ và thành công này.
Nhưng nếu không có cuộc sống tích cực, lành mạnh, không quan tâm đến yếu tố tinh thần, thì những lợi điểm mà chúng ta có như tiền bạc, sức khỏe, cũng sẽ chỉ ảnh hưởng rất ít vào niềm hạnh phúc trường cửu của chúng ta.
Thí dụ, nếu bạn giữ lại những ý tưởng ghét bỏ, căm hờn trong đáy lòng, thì những tâm niệm đó sẽ tàn phá sức khỏe của bạn, thế là chúng đã làm mất đi một trong những yếu tố mang lại hạnh phúc.
Cũng thế, nếu trong lòng bạn đầy phiền não, bất mãn, thì dù thể chất bạn có mạnh đến đâu cũng không thể gỡ rối cho tâm hồn.
Mặt khác, nếu bạn giữ được sự an tịnh trong nội tâm thì bạn có thể là một người rất hạnh phúc, dù bạn có thể chất yếu đuối đi nữa. Hoặc ngay như bạn có những vật sở hữu quý giá, trong lúc nổi giận, bạn cũng thấy như là muốn liệng bỏ, đập phá tất cả. Trong cơn giận dữ, những vật sở hữu, của cải, chẳng còn có ý nghĩa gì.
Ngày nay, có những xã hội phát triển mà đời sống tiện nghi vật chất lên rất cao, nhưng cũng chính ở những xã hội đó, lại có rất nhiều người không cảm thấy hạnh phúc. Ngay dưới lớp mặt tiền đẹp đẽ của sự sung túc, là những mỏi mệt của tâm hồn, đưa đến thất vọng, đến những sự tranh cãi vớ vẩn, những lệ thuộc vào chất kích thích, hoặc say sưa rượu chè. Đôi khi còn xảy ra những trường hợp thê thảm hơn, là tự sát.
Cho nên không thể bảo đảm rằng chỉ cần lắm bạc nhiều tiền là đã có thể đem lại niềm vui hoặc sự mãn nguyện, điều mà người ta đang đi tìm.
Trong tình bạn cũng thế, khi bạn đang nổi trận lôi đình, thì dù ngay đến người bạn chí thân của bạn, cũng hiện lên trong tâm trí bạn với cảm giác băng giá, lạnh nhạt, xa cách và khó chịu.
Tất cả những điều trên đây nói lên tầm ảnh hưởng sâu rộng của yếu tố tinh thần mà chúng ta đã có kinh nghiệm trong đời sống hằng ngày, cho nên, chúng ta cần phải rất quan tâm.
Vậy thì hãy tạm để vấn đề tu tập về tâm linh qua một bên, ngay như chỉ với những việc thông thường, chỉ là vấn đề vui thú trong đời sống hằng ngày mà thôi, nếu chúng ta càng giữ được sự tĩnh lặng trong tâm hồn bao nhiêu thì chúng ta càng đạt được niềm hoan hỉ, hạnh phúc bấy nhiêu.”
Ngừng một lát như muốn cho lời giải thích đủ thời gian thấm vào lòng người nghe, ngài Đạt Lai Lạt Ma tiếp:
– Tôi cần phải xác định rõ là khi chúng ta nói về trạng thái tâm hồn an tịnh, hoặc tâm hồn bình ổn, chúng ta đừng lầm lẫn với tình trạng lãnh đạm, vô cảm. Một tâm hồn tĩnh lặng không phải là một đầu óc rỗng tuếch hoặc hoàn toàn trống vắng. Tâm hồn an tịnh hoặc trạng thái bình tĩnh bắt nguồn từ tình thương yêu và lòng trắc ẩn rất sâu đậm, là mức độ cao của sự mẫn cảm.”
Để kết thúc, ngài Đạt Lai Lạt Ma nói:
-“Thiếu sự rèn luyện để có một trạng thái tĩnh lặng trong tâm hồn thì bất kể bạn có bao nhiêu của cải hoặc có những điều kiện sống tốt như thế nào, chúng cũng không thể mang lại cho bạn cảm giác an lạc và hạnh phúc, là những điều bạn đang tìm kiếm.
Mặt khác, nếu bạn có được sự an bình nội tâm, thì dù có thể là bạn đang thiếu những của cải vật chất mà bạn thường tưởng rằng chúng là những điều cần thiết để mang lại hạnh phúc, bạn vẫn có thể sống một cuộc đời rất vui vẻ và hạnh phúc.”
Trên đây là bài pháp của đức Đạt Lai Lạt Ma nói về hạnh phúc trong đời sống hằng ngày.
Thưa quý thính giả,
Về vấn đề tội lỗi, nhà Phật quan niệm rằng nguyên nhân vì vô minh, khởi những tâm niệm xấu ác, di chuyển trong vòng nhân quả, tạo nghiệp nhân, thọ quả báo, tánh của tội lỗi vốn không cố định, cũng ví như căn nhà không có đèn thì tối, nếu bật đèn lên thì bóng tối biến mất, căn nhà sáng trưng, căn nhà không cố định phải tối mãi mãi.
Tâm con người cũng chuyển hóa như thế, lúc nhiều vọng tưởng, tâm viên ý mã thì dễ tạo nghiệp, khi tâm đã thanh tịnh thì nghiệp cũng chuyển hóa thành không.
Có bài kệ như sau:
Tội từ tâm khởi đem tâm sám
Tâm được tịnh rồi, tội liền tiêu
Tội tiêu, tâm tịnh, thảy đều không
Thế mới thật là tâm sám hối.
Yếu tố quyết định của công cuộc xây dựng hạnh phúc trong đời sống, hoặc tu tập tới đạt đạo trong nhà Phật vẫn là chuyển hóa tâm thức.
Thưa quý thính giả,
Nhân đây, chúng tôi xin kính gửi tới quý thính giả một câu chuyện Thiền, trích dịch từ cuốn “Collection of Stone and Sand”, do thiền sư Muju viết bằng Nhật ngữ, Paul Reps dịch sang Anh Ngữ. Câu chuyện nói về sự chuyển hóa tâm thức của một người say sưa hư hỏng trở thành một vị đạo sư cao quý, như sau:
“Thiền sư Gudo là thày của hoàng đế đương triều. Dầu vậy, ông thường đi lang thang một mình như tên ăn mày không nơi trú ngụ.
Một lần trên đường đến thủ phủ Edo, trung tâm văn hóa và chính trị của thời đại Tướng Quân, ông tiến về phía làng Takenaka. Lúc đó trời đã về chiều và mưa rơi nặng hạt, cả người thiền sư Gudo ướt sũng, đôi dép rơm bở ra thành từng mảnh. Ông bỗng nhìn thấy 4, 5 đôi dép trên thành cửa sổ của một nông trại ngay gần làng, liền tiến lại định mua một đôi khô ráo.
Nhưng bà chủ nhà không bán mà biếu ông một đôi, đồng thời mời ông ở lại qua đêm tại nông trại vì cả người ông đã ướt sũng nước. Thiền sư Gudo nhận lời ở lại và cảm ơn bà ta. Ông tiến đến trước bàn thờ và tụng một bài kinh. Sau thời kinh, bà chủ giới thiệu mẹ và bầy con của bà ta với vị khách quý.
Thấy mọi người trong gia đình đều có vẻ buồn bã, không vui, thiền sư bèn hỏi lý do. Bà chủ nhà tiết lộ:
– Chồng tôi là một người ham mê cờ bạc, rượu chè. Nếu ông ta đánh thắng, thì ông ta đem tiền đi nhậu say sưa, rồi về đánh đập vợ con. Khi thua thì ông ta mượn tiền mọi người. Hôm nào say quá, ông ta vắng nhà qua đêm luôn, không về. Tôi còn có thể làm gì bây giờ?
Thiền sư trả lời:
– Vậy tôi sẽ giúp ông ta. Bà cầm chút tiền này đi mua một vò rượu và đồ nhắm ngon để sẵn đây rồi cứ việc đi nghỉ. Tôi sẽ tọa thiền trước bàn thờ là được rồi.
Khoảng nửa đêm, ông chủ nhà ngất ngưởng trở về, giọng lè nhè gầm gừ:
– Này con mụ vợ, ta đã về đây, có gì cho ta bỏ vào bụng không?
Thiền sư Gudo lên tiếng:
– Có đây, tôi có đồ ăn cho ông đây. Tôi mắc mưa bất thình lình nên bị ướt hết. Vợ ông đã có lòng tốt cho tôi tá túc đêm nay. Cảm tạ sự tử tế của bà ấy, tôi đã mua vò rượu và cá, ông có thể nhắm nháp.
Ông chủ nhà vui vẻ xách vò rượu lên tu một hơi, rồi đổ kềnh xuống sàn nhà, thiếp đi. Thiền sư Gudo tọa thiền ngay bên cạnh ông ta.
Sáng hôm sau khi thức giấc, ông chủ nhà đã quên mất tiêu mọi chuyện xảy ra đêm qua. Nhìn thấy thiền sư Gudo đang tọa thiền ngay bên cạnh, ông cất tiếng hỏi:
– Ông là ai, từ đâu tới?
Thiền sư trả lời:
– Tôi là Gudo ở Kyoto đang trên đường đến Edo.
Ông chủ nhà cảm thấy quá sượng sùng, thiết tha xin lỗi vị thiền sư đồng thời cũng là thày của hoàng đế.
Thiền sư cười, an ủi:
– Ông à, tất cả mọi sự trên đời này đều vô thường, không vĩnh viễn tồn tại. Cuộc đời rất ngắn ngủi. Nếu ông cứ cờ bạc rượu chè thì sẽ không còn thời giờ để hoàn tất việc gì, ngoài ra, ông còn làm cho cả gia đình đều khổ.
Người chồng bỗng như chợt tỉnh mộng thốt lên:
– Ngài nói đúng. Làm sao tôi có thể trả cái ơn ngài đã dạy tôi bài học tuyệt vời này. Để tôi mang đồ của ngài và tiễn ngài một đoạn đường.
Thiền sư chấp nhận lời thỉnh cầu:
– Nếu ông muốn thì tốt thôi.
Hai người lên đường. Đi được khoảng ba dặm, thiền sư bảo người đàn ông trở về. Nhưng ông ta năn nỉ:
– Để tôi đi 5 dặm nữa thôi.
Rồi họ tiếp tục đi. Một lát sau, thiền sư dục người đàn ông:
– Bây giờ thì trở về nhé.
Ông ta trả lời:
– Để tôi đi thêm 10 dặm.
Một thời gian phỏng chừng đã đi được quá mười dặm, thiền sư lên tiếng:
– Thôi về đi ông.
Nhưng người đàn ông dõng dạc trả lời:
– Thưa ngài, tôi sẽ đi theo ngài suốt cuộc đời này.
Ngày nay, có một dòng thiền rất phát triển tại Nhật, truyền thừa từ một bậc thày danh tiếng vốn là truyền nhân của đại sư Gudo. Tên của bậc thày đó là Mu-nan, có nghĩa là “người không bao giờ quay lại”.
Thưa quý thính giả,
Vì thời giờ có hạn, chúng tôi xin phép được ngưng nơi đây và hẹn gặp lại quý vị vào kỳ phát thanh tới. Nếu quý thính giả muốn góp ý kiến, xin gửi email về địa chỉ:
Chương trình tìm hiểu Phật pháp Tuệ Đăng xin trân trọng kính chào và kính chúc quý thính giả một tuần lễ thân tâm thường an lạc.
Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
Đỗ Phương Khanh 